Kayıt ol Üye Listesi

Cevapla
 
Paylaş Konu Araçları
  #1  
Eski 21 Mar 2009, 00:07
Gülcan Resim
Gülcan Gülcan çevrimdışıdır
 
Katılım Tarihi: Şub 2009
Dizayn: Kırmızı Üzüm,Dar
Sürmene Ve Çevresinde Söylenen Atma Türkü- Maniler

Sürmene Ve Çevresinde Söylenen Atma Türkü- Maniler



Yazar Necip SARAÇOĞLU* Wednesday, 30 January 2008 1978 yılında, son sınıfı okuduğumuz Fatih Eğitim Enstitüsü’nde hocamızın bizden bir isteği olmuştu: ”Genç öğretmen arkadaşlarım, kuralarınızı çekip gide*ceğiniz yer ister köy, kasaba, kaza veya şehir olsun o yörenin folklorunu araştı*rın. Öğrencilerinize Şubat tatillerinde ödev verin. O yöredeki yaşlı kişilerle soh*bet edin, o yöreyle ilgili maniler, türküler, ağıtlar, ninniler, alkışlar, kargışlar, bilmeceler, hikayeler, masallar, efsaneler, düğün, kına gecesi, nikah törenleri ve bu gecelerde söylenen türküler, maniler, hasat zamanı ve erkeklerin askere gi*derken söyledikleri türküler, yapılan adetler, yemekler, fıkralar....... hakkındaki sesleri banda kaydedin veya bunları not edin. Onları tekrar derleyerek inceleyip, o yörenin ağız yapısını bozmadan yazın. Çok zengin folklorumuze katkıda bulu*nun. Bu çalışmalarınızı kitap haline getirirseniz, üzerinize düşen görevi yapmış olursunuz, hem de Türk folkloruna bir eser kazandırmış olursunuz.”
Kıymetli hocamızın bu sözünü hiç unutmadım. Ankara, Zübeyde Hanım Kız Meslek Lisesi’nde kur’a çektiğimizde 3 arkadaşa Trabzon çıkmıştı. Depo tayini olarak Trabzon ilinin Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından Sürmene - Aksu Ortao*kuluna tayin edildim. Tek öğretmen olarak bütün derslere ben giriyordum. Eski, yıkılmaya yüz tutmuş bir okuldu. Üst katı ilkokul idi. Beş sınıfı, öğretmenleri ve müdürü vardı. Yokluk ve sıkıntılı günlerden sonra okulu yeniden , gelen öğret*menlerle eğitim-öğretim yapılacak bir hale getirdik. Şimdi ise aldığım bilgilere göre, bilgisayarla donatılmış, modern bir okuldur.
Okulun bahçesinde teneffüste öğrencilerin kız- erkek atma türkü söyledikle*rine şahit oldum. Hemen, değerli hocamızın sözü aklıma geldi. Şubat tatiline girmeden önce, öğrencilere daha önce yazdığım konularda ödevler verdim. Ço*cuklar yarı yıl tatilinde ödevlerini yapıp getirdiler. Bunları ben konularına göre ayrı ayrı tasnif ederek, yöre ağzına sadık kalarak tekrar yazdım. İlçe Halk Eğitim Müdürlüğünde görevli , değerli arkadaşımız Ali Bulut Bey’e verip gözden geçir*mesini rica ettim. Yardımlarını esirgemeyen Ali Bey’e teşekkür etmeyi bir borç bilirim. Bu manileri konularına göre sevdalık manileri, yayla manileri, kemençe ile ilgili maniler, hamsiyle, horonla, ayrılıkla, gurbetle, askerlikle, öğretmenlikle ilgili maniler ....başlıkları altında topladım. Atma türküler altmış tane, maniler ise yedi yüzün üstündedir.
Şimdi “Atma Türkü’’ nedir? Özellikleri nelerdir? Nasıl doğmuştur? Bir kaç örnek vermek istiyorum.
Atma Türkü, fındık toplarken; çay, tütün kırarken mısır hasadı yapılırken, düğünlerde yayla şenliklerinde, imece çalışmalarında, kız ve erkekler karşılıklı türkü yarışına girişirler.
Buna atma türkü denir. Atma türkü geleneği şimdilerde unutulmaya yüz tutmuş gibidir.
Ünlü türkücülerin çifte kemençe eşliğinde saatler boyunca atıştığını, yarıştı*ğını çoğu kez yenişemeden ayrıldığını gören çok olmuştur. Mısır ırgatlarında ‘’Atma türkü’’geleneği kızlarla delikanlılar arasında uygulanır. Köy evleri*nin’’aşama’’ denilen bölümleri çok yerde tahta bir bölme ile ikiye ayrılmıştır. Bu bölümlerin birinde delikanlılar, ötekinde kızlar ve kadınlar yer alır. Irgatlar bir yandan önlerine yığılan mısır koçanlarını ayıklarken bir yandan da karşılıklı türkü yarışına girişirler. Yarışma çoğu kez delikanlıların yenik düşmesiyle so*nuçlanır. Bu kadına karşı duyulan saygının soylu bir ifadesidir.
Atma türküler halk nükteciliğinin en seçkin örnekleri arasındadır. Bunlar*dan bir demet sunmakla “Atma türkü” duymamış kişilere örnek vermek, “Atma türkü’’ yarışmalarına tanık olmuş kişilerin de tatlı anılarını tazelemek istiyorum.


ÖRNEKLER



Erkek:1- Erkek:9-

Atma türkü atarum
Yüregunu yakarum
Eski çaruklarumi
Boğazuna takarum.

Aldım ince boncuklar
Dikeceğum astara
Sen bişe bilmeyisun
Niye çiktun yarişa


Kız:2- Kız:10-
Ata vurdum yulari
At gitmiyi ileri
İki türkü atmadan
Kuruttum o dilleri

Agirda ifteriler
Üstünde lağanalar
Geldi geçti karşıma
Bir çift salahanalar



Erkek:3- Erkek:11-
Ben türkü diye diye
Yoruldu çenelerum
Biraz da siz söyleyun
E benum ninelerum

Ne durursun durursun
Durupta duşunursun
O seyrek muncurlari
As duvara kurusun


Kız:4- Kız:12-
Eneceğum çarşiya
Alacağum çarşiluk Çift
Demin türkü söyleyen
Şimdi versin karşiluk

Karşida peteklerum
Çift oldu köpeklerum
Bağırma bağa köpek
Ben yarumi beklerum


Erkek:5- Erkek:13-
Şu karşidan karşiya
Zincur asturacağum
Seslenma e kizcağız
Seni bastıracağum

Karayemiş dibine
Bir kurşun atacağum
İnadum inat olsun
Seni basturacağum


Kız:6- Erkek:14-
Karadeniz üstüne
Yunanli yalilari
Sen bişe bilmeyisun
Gitledin kapilari

Ayağundaki mesler
Yere değmeden sesler
Ali’nin kulakları
İkimizi de besler


Erkek:7- Erkek:15-
Oy sanduğum sanduğum
Yeşil boya boyandun
Demin türkü diyiken
Şimdi niye dayandun

Ne durursun karşımda
Gel sena berilere
Senin gibileri çeker
Sararum ifterilere


Kız:8-
Ha bu evun içini
Gel vuralum karişa
Haçan türkü bilmezsun
Niye çiktun karşıma


Seksen... doksan tane derlediğim “atma türküler “den on beş tanesini örnek olsun alabildim.

Şimdi “yayla manileri”nden örnekler vermeye çalışacağım. Ama öğretmenlik yaptığım ilk yıllarda “mani”ye o köyde türkü diyorlardı. Biliyoruz ki türküler de halk edebiyatı nazım türlerinden bir birine bağlı dört beş kıtadan meydana gelmiş, bir hikayesi olan, konusu genellikle aşk, hasret, gurbet, ayrılık, ölüm, tabiat güzellikleri olan Anonim Halk Edebiyatı ürünleridir. Mani ve koşma tipinde olurlar. Mani tipinde olanları bir çok manilerden meydana gelmiş gibidir. Dörtlük sayısı sınırlı değildir. Koşma tipinde olanlar koşmanın aynı veya biraz değişmiş şeklidir. Değişmiş olanlarda, dörtlüklere bir veya iki mısra daha eklenmiştir. Türkülerde son bir veya iki mısra baştan sona aynen tekrarlanır. Bu, terennüm kolaylığı sağlamak içindir.

Türkü kendine mahsus bir ezgi ile söylenir. Kopuz, saz, bağlama, cura, kaval, kabak kemani....v.s.

Mani ve koşma tipinde olan türkülerde vezin 7’li, 8’li ve 11’li olabilir. Hal*kımız başından geçen önemli sel ,yangın,deprem gibi afetler karşısında o acıya türkü söyler; buna “türkü yakmak” denir.Kızılırmak Türküsü, Yemen Türküsü, Çanakkale Türküsü,İstanbul Türküsü diye isim alırlar ve hepsinin bir hikayesi vardır.
Mani de anonim halk edebiyatımızın bir nazım şekli ve türüdür. Esas itiba*riyle 4 mısralık bir kıtadan ibaretttir. 7’li hece vezniyle söylenir.1. ve 2. mısralar çok kere son iki mısranın kafiyesini, ahengini hazırlamak için söylenmiş dol*durma mısralardır. Bunların kendilerinden sonra gelen iki mısra ile anlam ilgisi ya hiç yoktur veya çok zayıftır. Asıl söylenmek istenen son iki mısrada söylenir.
Halkımız arasında mani söylemek bir gelenektir.Maniler; aşk, kıskançlık, ta*biat ve ahlaki öğütler gibi temalarla işlenir.

Şimdi “YAYLA MANİ”lerinden örnekler verelim:



1-
Oy yaylalar yaylalar
Çimen bağladunuz mi?
Geldum de gidiyirum
Beni ağladunuz mu
2-
Yaylanun çimeninde
İşmar ettum gelmedi
Mendilimlen el ettum
Parmağumla göl ettum
3-
Yaylanin çimenine

Peri bağırır peri

Kar yağdı da kapattı

Konuştumuz yeri

4-
Yaylanın çimeninde
Kel beklerum kuzi
Kel otur konuşalum
Seni Urumun kızi
5-
Yaylaya gidiyirum
Yayla yoli bumidur
Onbeş kizun içunde
En güzeli bu midur
6-
Yaylanın çimenune
Oyun oynarim oyun
Findukçimisun yarim
Hep boyle midur soyun
7-
Yaylaya gidiyiken
Buldum bakir parası
Oğlan gelma peşume
Yersin biçak yarasi
8-
Yaylanın çümenleri
Karalidur karali
Gel biraz konuşalum
Kirmızi entarili
9-
Yaylanın çümeninde
Oturdum serunlendüm
Kizlar geçti yanumdan
Az daha da delulendim


KEMENÇE İLE İLGİLİ MANİLER


1- 2-
Oy kemençe kemençe
Çaldım seni dün gece
Atar kirarum seni
Eğlencesin eğlence

Oy kemençe kemençe
Nerde idin dün gece
Atar kırarum seni
Eğlencesin eğlence
3- 7-
Kemençenun elu var
Yedi tane telu var
Gaybana sevdaluğun
Kitaplarda yeru var.

Kemençemun üstüne
Ufak ufak paralar
Kızlar çıktı beş bine
Ne yapsun fukaralar


4- 8-
Kemençemun üstüne
Nardama kapakladum
Sevgilimin yanında
Durmadan sabahladum

Oy kemençecu dayı
Soktun gözüme yayu
Kör ettun gözlerumu
Göremeyirum dünyayu.


5- 9-
Kemençemun üstüne
Yayı vururum yayı
Kör ettin gözlerimi
Göremedim dünyayı

Ah kemençe kemençe de
Zerdali dalimisun
Bana derler sevdali da
Benden sevdali misun?


6- 10-
Kemençemun üstüne
Vurur parmacuklarum
Ne oldu sana e gız
Soldu yanacuklarun

Bu kemençe ötmeyi de
Telindendur telinden
Baban senu vermese de
Kaç ananun evunden



HAMSİ İLE İLGİLİ MANİLER

1- 2-
Hamsi o gurban göze
Başın bakar denize
Atarlar sana saçma
Alurlar senu yuze

Hamsi vurdu karaya
Kilosu elli liraya
Onu da aldi zengün
Kalmadi fukaraya



HAMSİNİN TÜRKÜSÜ

Gız Fadime duydun mi
Yine hamsi çıkayi
Mubarein hasreti
Yüreğumu yakayi

Kasımoğli Mustafa
Akşam şehirden döndi
Baluk gibi hamsinin
Okkasi onbeş dedu



Kaç gündur Osmancuğum
Hamsi diye ağlayı
Uşağumun feryadu
Yureğumi dağlayi

İşte deduğum gibi
Çaruklaru koy suya
Yarın sabah erkenden
Çıkacağum hamsiya




Misafirun gelursa
Hiç düşunma oni ver
Evde bişey yoğuysa
O yüzün ak eder


Sıra sıra dizerek
Kızart oni tavada
Bak ki ondaki lezzet
Varmidur baklavada



ÖĞRETMENLE İLGİLİ MANİLER

Ne durursun durursun
Öğretmenu niçun konuşturursun
Susun çocuklar susun
Öğretmen biraz uyusun

Oku güzelum oku
Muallim olacaksun
Ufak tefek talebeleri
Sen mi okutacaksun?



Karayemişun dalina
Kuş kendi çatalani
Öğretmenler benzer
Cennet portakalina

BIÇAKLA İLGİLİ MANİLER

Sanduğumun üstüne
Emucemin kamasi
Uşak gelma peşume
Yersun piçak yarasi


Karadeniz uşağı
Alçak bağlar kuşağı
Şaka maka dinlemez
Çeker vurur biçaği


Yaylaya gidiyiken
Buldum bakır parasi
Oğlan gelma peşume
Yersin piçak yarasi

AYRILIK GURBET MANİLERİ

Giydum çaruklarimu
Gel bağla bağlarini
Terk ettum gidiyirum
Sürmene dağalarini


Denizin dalgasini
Dere savuşturur dere
Ben yarumdan ayrildum
Allahum kavuştursun



Gemi geldi rıhtıma
Niyet çektum şansuma
Ne talihsiz başum var
Yol görindu Batum’a


Oy dereler dereler
Çimen bağladunuz mi
Geldum da gidiyirum
Benden ağladunuz mi





Kalun finduk dalindan
Kömür yaparum kömür
Yakinda kavuşuruz
Mevla verirse ömür


Yilan iner kayadan
Ben ölmem bu yaradan
Kavuştur hasretleri
Yeri gögi yaradan





Ey gidi Karadeniz
Doldurdun dereleri
Kurbetten geldum eve
Yitirdum neneleri

ASKERLİK İLE İLGİLİ MANİLER

Asker ettuler beni

Çanakkale deduler

Saç sakal buyuğummi

Utanmadan kestuler



Asker ettuler beni

Kuram çıkti Yemene

Sol taraftan vuruldum

Canim akdi çümene



Asker ettuler beni

Gidiyirum askere

Dua eyleyun kizlar

Tez alayum tezkere



Masa üstünde roman

Okurum zaman zaman

Ben yarimi alayum

Asker olduğu zaman



Karşidan gelenlere

Gaz koydim fenerlere

Anam benu verecek

Askerden gelenlere



Öğüt değirmen öğüt

Daneleri un eyle

Yarim gitmiş askere

Gecelerün gün eyle



Parmağundaki yüzük

Ortadaşi kandaşi

Ben askere yolladim

Hem yari hem kardaşi


alıntı
Alıntı ile Cevapla
Cevapla


Etiketler
atma, Çevresinde, maniler, söylenen, sürmene, türkü, ve

Bu Konuyu Şu anda Görüntüleyen Aktif Kullanıcılar: 1 (0 üyeler ve 1 misafirler)
Konu Araçları

Posta Kuralları
Yeni konu açamazsınız
Konu cevaplayamazsınız
Eklenti ekleyemezsiniz
Mesajınızı düzenleyemezsiniz
Hızlı Kategori Atlayıcısı


Sitede yeni misin? Yardıma mı ihtiyacın var?

Tüm zaman ayarı GMT +3. Şu anda saat 07:58.

Dizayn Seçenekleri | Genişlik: Geniş Renk: